Samen

met elkaar, eensgezind, gezamenlijk, tegelijk, een geheel vormend, gelijk, gemeenschappelijk, in dezelfde tijd, in gezelschap, met z’n allen

Zelf

de kern van de persoonlijkheid, in eigen persoon, persoonlijk, eigenhandig, identiteit, innerlijk, persoonsbenaming, aanwijzend voornaamwoord

Doen

in actie komen, maken, uitvoeren, volbrengen, bewerkstelligen, bedrijven, handelen, werken, functioneren, in praktijk brengen, uitwerken

De gemeente transformeert

Veel en snelle veranderingen
De samenleving verandert snel en ingrijpend. Veranderingen die zowel de economie en de marktverhoudingen, de publieke verantwoordelijkheden alsook het dagelijks leven van de burger sterk beïnvloeden. Jan Rotmans, hoogleraar aan de Erasmus-universiteit, spreekt van een verandering van tijdperk. “Als de veranderingen fundamenteel van aard zijn, op vrijwel alle terreinen voorkomen en elkaar in dezelfde richting versterken spreken wij van een verandering van tijdperk”

Deze veranderingen grijpen uiteraard ook heel nadrukkelijk in op de rol en positie van de overheid in al zijn verschijningsvormen (lokaal, provinciaal en landelijk). De legitimiteit van het bestuur neemt af en de kloof tussen bestuur en burgers neemt toe. Zijn er niet veel fundamentelere oplossingen nodig om het lokaal bestuur weer smoel en positie te geven. Moeten wij ons lokaal bestuur niet opnieuw vorm geven?

HubMeijers2014 5De rol en het belang van politieke partijen is gedurende de afgelopen decennia sterk afgenomen en de representatieve democratie staat onder druk. Kiezers zijn heel vluchtig en wisselen snel en veelvuldig van politieke partij. Politici hebben de neiging om daar met opportuniteit op te reageren. Veel politici (en politieke partijen) zijn erop gericht om kiezers te behagen. Politieke barometers lijken belangrijker dan visies, programma’s en leiderschap. Politieke opportuniteit gaat te vaak voor bestuurlijk leiderschap.

Daarnaast is een tendens waar te nemen die steeds nadrukkelijker en steeds meer terrein wint en die het stelsel nog verder onder druk zet; de sterker wordende civil society. Burgerkracht en participatiesamenleving zijn begrippen die steeds meer concrete invulling krijgen. Er zijn heel veel en steeds meer burgerinitiatieven die allemaal bottum up tot stand komen. Burgers nemen steeds meer het heft in eigen handen en organiseren zich op het niveau van de straat/wijk/of het groepsbelang.

Als er meer kracht (en dus invloed en macht) verschuift van centrale organen naar micromachten op wijkniveau dan moet dat gevolgen hebben voor het functioneren en de organisatie van de gemeente. De gemeente moet zich als het ware opnieuw uitvinden en omvormen; van een regisserende naar een faciliterende overheid; van een min of meer bureaucratisch regel- en controleorgaan naar een organisatie die burgerparticipatieprocessen ondersteunt.
Die beoogde transformatie is meer dan een systeemwissel. Het gaat er vooral om dat bestuurders en ambtenaren hun gedrag weten te veranderen in de gewenste richting; minder gericht op de regeltoepassing maar meer op het faciliteren van de burger (in zijn netwerken). Bestuurders en ambtenaren moeten daarbij ondersteund worden door training en praktijkgerichte vaardigheidsontwikkeling.

Ook ontkomen wij niet aan een discussie over de bestuurlijke organisatie. Want is de huidige gemeentelijke organisatie nog houdbaar of zijn wij toe aan een meer aan de tijd aangepaste vorm. Ik bepleit een meerschalig gemeentelijk model. Bepaalde dienstverlening en producten (belastingen, uitkeringen verstrekken persoonsgegevens etc.) kunnen het beste op grote schaal ( provincie of landsdeel) en maximaal gedigitaliseerd georganiseerd worden.
Voor majeure ruimtelijke en economische taken is de schaal van de regio(gemeente) een alternatief en voor de taken die de directe leefwereld van de burger regarderen ( welzijn, zorg en de directe woonomgeving) moet gekozen worden voor een kleine overzichtelijke schaal van historisch en sociaalgeografisch logische (dorps-en of wijk)entiteiten.
Daar vooral liggen de kansen voor een goede verbinding van overheid en civil socitety. In dit nieuwe model zullen de burgers met inzet van sociale media directer en vaker bij het bestuur betrokken wordt. Een min of meer permanente verbinding; niet alleen bij verkiezingen een keer in de vier jaar.

Uitdagingen te over; laten wij die in verbinding met elkaar oppakken.


Hub Meijers, Elsloo
Oud burgemeester Onderbanken / bestuursadviseur / voorzitter Stichting Elise (digitaal platform)